Teknoloji, Medya ve Telekomünikasyon Hakkında 2015'de Sıkça Sorulan Sorular
1. Türk hukukunda ticari reklamlar ve hakkında temel düzenlemeler nelerdir?
Türkiye’de reklam hukuku alanında temel düzenleme 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (“TKHK”) ve bu kanuna uyarınca hazırlanan,10.01.2015 tarih ve 29232 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak aynı tarihte yürürlüğe giren Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğidir (“Reklam Yönetmeliği”).
Reklamcılık yönetmeliği tüketiciye yönelik her türlü ticari reklam ile haksız ticari uygulamayı kapsar, reklam hukukuna ilişkin temel kuralları ve haksız ticari uygulamaların sonuçlarını içerir.
2. Ticari reklamları düzenleyen temel ilkeler nelerdir?
Reklamlar,
- Anlaşılır ve açık olmalı.
- Genel ahlak kurallarına aykırı ifade ya da görüntüler içermemeli.
- Dürüst ve gerçek olmalı (İspat külfeti, reklam verene aittir).
- Ortalama bir tüketici tarafından kolayca ve açıkça anlaşılabilir olmalı.
- İnsan onuruna ve insan haklarına saygılı olmalı.
- Kişisel hayata saygılı olmalı
- Kamu düzenini bozan, şiddet hareketleri ile yasadışı veya kınanacak davranışlara yol açan, göz yuman, bu davranışları özendiren veya destekleyen unsurlar içermemeli.
- Güvenlik kurallarının gözetilmediği ve güvenlik açısından tehlike oluşturabilecek uygulama ve durumlarla ilgili hiçbir sunum ya da tanımlama içermemeli.
- Dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri özelliklere yönelik kötüleme, istismar, önyargı veya ayrımcılık içermemeli.
- Tüketicinin güvenini kötüye kullanan veya tüketicinin tecrübesizliğinden ve bilgisizliğinden faydalanacak şekilde olmamalıdır.
Reklamlar,
- Gerçeğe uygun ve dürüst olmalı,
- Ekonomik ve sosyal sorumluluk bilinci içinde ve haksız rekabete yol açmayacak şekilde hazırlanmalı,
- ortalama tüketicinin algılama düzeyi ile reklamın tüketici üzerindeki olası etkisi göz önünde bulundurularak hazırlanmalıdır.
3. Reklamlarda yer alan iddialar nasıl ispat edilir?
Reklam verenler, reklamlarda yer alan iddiaların doğruluğunu ispatlamakla yükümlüdür.
Reklamlarda yer alan doğrulanabilir olgularla ilgili tanımlamalar, iddialar ya da örnekli anlatımlar; bilimsel raporlarla ispatlanmak zorundadır. Gerekirse,ü niversitelerin ilgili bölümlerinden veya akredite olmuş ilgili test ve değerlendirme kuruluşlarından veya bağımsız araştırma kuruluşlarından alınmış raporların ibraz edilmesi talep edilebilir.
Karşılaştırmalı reklamlarda yer alan iddialar, üniversitelerin ilgili bölümlerinden veya akredite olmuş ilgili test ve değerlendirme kuruluşlarından veya bağımsız araştırma kuruluşlarından alınmış bağımsız bilimsel raporlarla kanıtlanmak zorundadır.
4. Türkiye’de reklam hukukunun özel olarak düzenlendiği ürün grupları bulunmakta mıdır?
İlaçların, tütün mamullerinin, alkollü içeceklerin ve falcı, medyum, astrolog ve benzerleri tarafından verilen hizmetlerin reklamının yapılması tamamen yasaklanmıştır. Ayrıca tıbbi cihazlar, sağlık hizmetleri, gıdalar, takviye edici gıdalar, kozmetik ve temizlik ürünler, finansal hizmetler, devre tatil hizmetleri, emlak, çevreyle ilgili reklamlar, çocuklar için olan ürünler, kumar ve şans oyunları hakkında reklamlara ilişkin daha katı düzenlemeler mevcuttur.
5. Türk hukukunda karşılaştırmalı reklama izin verilmekte midir?
Karşılaştırmalı reklama; Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’nde yanıltıcı ve karalayıcı reklamlar engellenmek, tüketiciler ve piyasadaki rakipler nezdinde yaratılabilecek haksız rekabet engellemek suretiyle katı kurallar çerçevesinde izin verilmiştir.
Karşılaştırmalı reklamlar ancak a) Aldatıcı ve yanıltıcı olmaması, b) Haksız rekabete yol açmaması, c) Karşılaştırılan mal veya hizmetlerin aynı nitelikte olması ve aynı istek ya da ihtiyaca cevap vermesi, ç) Tüketiciye fayda sağlayacak bir hususun karşılaştırılması, d) Karşılaştırılan mal veya hizmetlerin, fiyatı da dahil, bir ya da daha fazla maddi, esaslı, doğrulanabilir ve tipik özelliğinin objektif olarak karşılaştırılması, e) Nesnel, ölçülebilir, sayısal verilere dayanan iddiaların; bilimsel test, rapor veya belgelerle ispatlanması, f) Rakiplerin fikri ve sınai mülkiyet haklarını, ticaret unvanını, işletme adını, diğer ayırt edici işaretlerini, mallarını, hizmetlerini, faaliyetlerini veya diğer özelliklerini kötülememesi veya itibarsızlaştırmaması, g) Menşei belirtilmiş mal veya hizmete ilişkin karşılaştırmada, mal veya hizmetlerin aynı coğrafi yerden olması, ğ) Reklam veren ile rakibinin markası, ticaret unvanı, işletme adı veya diğer bir ayırt edici işareti ya da mal veya hizmetleri ile ilgili karışıklığa yol açmaması koşullarıyla yapılabilir.
Reklam Yönetmeliği’nin 8. maddesinin 2. fıkrasına göre, karşılaştırmalı reklamlarda, rakiplere ait isim, marka, logo veya diğer ayırt edici şekil veya ifadeler ile ticaret unvanı veya işletme adlarına, yönetmeliğin diğer hükümleriyle çatışmaması koşuluyla yer verilebilir. Ancak, bu özel hükmün yürürlük tarihi, 1 Ocak 2018’den itibaren yürürlüğe girmek üzere ertelenmiştir.
6. Reklamcılıkla ilgili kurallara uymamanın hukuki yaptırımları nelerdir?
Reklam Yönetmeliği’ne aykırılığa uygulanacak para cezaları, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da düzenlenmiştir. 3. kişilerin şikayeti veya Reklam Kurulu tarafından re’sen yapılacak inceleme üzerine, Reklam kurulu tarafından anılan yükümlülüklere aykırı hareket eden reklam verenler, reklam ajansları ve mecra kuruluşları hakkında durdurma veya aynı yöntemle düzeltme veya idari para cezası ve gerekli görülen hâllerde de üç aya kadar tedbiren durdurma cezası uygulanır. Reklam Kurulu, ihlalin niteliğine göre bu cezaları birlikte veya ayrı ayrı verebilir. Aykırılık;
a) Yerel düzeyde yayın yapan televizyon kanalı aracılığı ile gerçekleşmiş ise 12.070 Türk Lirası,
b) Ülke genelinde yayın yapan televizyon kanalı aracılığı ile gerçekleşmiş ise 241,413 Türk Lirası,
c) Süreli yayınlar aracılığıyla gerçekleşmiş ise (a) ve (b) bentlerinde belirtilen cezaların yarısı,
ç) Yerel düzeyde yayın yapan radyo kanalı aracılığı ile gerçekleşmiş ise 6,034 Türk Lirası,
d) Ülke genelinde yayın yapan radyo kanalı aracılığı ile gerçekleşmiş ise 60,353 Türk Lirası,
e) İnternet aracılığı ile gerçekleşmiş ise 60,353 Türk Lirası,
f) Kısa mesaj aracılığı ile gerçekleşmiş ise yirmi 30.176 Türk Lirası,
g) Diğer mecralar aracılığı ile gerçekleşmiş ise 6,034 Türk Lirası,
idari para cezası verilir. Reklam Kurulu, idari işleme konu ihlalin bir yıl içinde tekrar edilmesi hâlinde yukarıda belirtilen idari para cezalarını on katına kadar uygulayabilir.
7. Çekiliş ve yarışmalar ile ilgili hukuki düzenleme var mıdır?
04.10.2006 tarih ve 26309 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmelik (“Yönetmelik”) uyarınca “yarışma”; “kazananları, katılanlar arasından bilgi, beceri veya yeteneğe dayalı olarak eleme usulü ile başarı sıralaması esas alınarak veya bir jüri tarafından aynı esaslar dâhilinde yapılan değerlendirmeyle belirlenen ve sonucunda ayni ve/veya nakdi ödül verilen düzenlemeler ile bilmece, bulmaca, eğlence programı ve benzerleri” olarak tanımlanır.
8. Türkiye’de şans oyunları (örn. kura promosyonları, anlık-kazan oyunları, vb.) yasal mıdır?
Evet, şans oyunlarına hukuken genel olarak izin verilir. Ancak, Milli Piyango İdaresi (“MPİ”) tarafından katı kurallar ile düzenlenmektedirler.
320 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 41. maddesi Türkiye’de karşılığı nakit olmak üzere, şans oyunlarını plânlama, tertip etme ve çekiliş düzenleme hakkının yalnızca Milli Piyango İdaresi’ne ait olduğunu düzenler. Karşılığı nakit olmayan piyango ile çekilişler ise, ticari faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişiler, kamu kurum ve kuruluşları, dernekler, vakıflar, cemaatler, emeklilik ve yardımlaşma sandıkları, spor kulüpleri, okul aile birlikleri tarafından da düzenlenebilir.
Ödül olarak verilen unsurun para olmadığı şans oyunlarına ilişkin kurallar ise genel olarak Yönetmelik’te düzenlenmektedir.
9. Türkiye’de yeteneğe dayalı yarışmalar (örn. makale yarışmaları, fotoğraf yarışmaları, içeriği kullanıcı tarafından belirlenen yarışmalar vb.) düzenlemek mümkün müdür?
Evet, yeteneğe dayanan yarışmalara genel olarak izin verilmektedir.
Yönetmelik, “yarışmayı” Kazananları, katılanlar arasından bilgi, beceri veya yeteneğe dayalı olarak eleme usulü ile başarı sıralaması esas alınarak veya bir jüri tarafından aynı esaslar dâhilinde yapılan değerlendirmeyle belirlenen ve sonucunda ayni ve/veya nakdi ödül verilen düzenlemeler ile bilmece, bulmaca, eğlence programı ve benzerleri olarak tanımlamış ve yeteneğe dayalı yarışmaların serbest olmasını öngörmüştür.
Bunun yanı sıra, yeteneğe dayalı yarışmaların şartları, 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a uygun olmalıdır. Özellikle, bu kurallar Türk katılımcıları tarafından kolayca anlaşılabilir olmalı ve yanıltıcı unsurlar içermemelidir.
10. Herhangi bir lisans/izin/onay gerekli midir? Eğer gerekliyse hangi idari makam yetkilidir?
Promosyonun türü (çekiliş/yarışma mı olduğu) ilgili idari makamın izninin gerekli olup olmadığına karar vermede belirleyici rol oynar.
Karşılığı nakit ödül olan piyango ve çekilişleri düzenlemeye yetkili olan ve aynı zamanda karşılığı nakit olmayan piyango ile çekilişlerin tertibine izin vermeye tek yetkili olan MPİ’den ödüllü yarışmalar/müsabakalar için herhangi bir kayıt/tescil yaptırılmasına gerek bulunmamaktadır.
Taahhüt edilen ödüllerin kazananı “şans faktörüne” dayalı düzenlenen bir çekiliş ile belirleniyorsa, bu promosyon mekanizması Yönetmelik kapsamına giren bir çekiliş olarak kabul edilecek ve düzenlenmesi Milli Piyango İdaresi’nin iznine tabii olacaktır. Bir istisna olarak karşılığı nakit olmayan ödülün nakdi değeri, kişi başı 81,36 TL (yaklaşık 20 Euro)’den düşük olan çekilişler için izin almaya gerek yoktur. Bu miktar her takvim yılının başında yeniden düzenlenmektedir. Eğer karşılığı nakit olmayan ödülün nakdi değeri bu miktarı aşarsa böyle bir çekilişin düzenlenmesi MPİ’nin resmi iznine tabii olacaktır.
Eğer izin gerekli ise, piyango düzenlemek için izin talebinde bulunacakların, İdarece istenen bütün belge ve bilgilerle – başvuru dilekçesi, Piyango düzenleyeceklerin adı soyadı, unvanı, ikametgâhı, işyeri adresi, ticaret sicil ve vergi numarası ile T.C. kimlik numarası, Kampanyanın başlama ve bitiş tarihleri ile hangi il veya ilçeleri kapsayacağı, çekilişe katılma şekil ve şartlarını, dağıtılacak ikramiyelerin adedi, cinsi, rayiç birim ve toplam değeri, çekilişin yapılacağı tarih, saat, adres ve ne şekilde yapılacağı ile belirlenecek yedek talihli adedi, kazananın açıklanacağı tarih ve açıklanacağı şekli – kanunen aranan şartların yerine getirildiğini gösteren belgenin ve MPİ tarafından istenebilecek bazı diğer resmi belgeler ile birlikte kampanyanın başlama tarihinden en geç on beş gün önce İdareye başvurmaları esastır.
Gerekli başvurunun tamamlanmasından sonra, MPİ başvuruyu inceler ve izin verilip verilmemesine en geç 5 iş günü içerisinde karar verir.
11. Çekilişe katılma hakkı kazanmak için bir alım gerektiren çekilişler serbest midir yoksa satın alımsız bir yol mu izlenmelidir?
Eğer ikramiyenin kazananı bir jüri tarafından veya herhangi bir kura mekanizması olmaksızın belirlenen skor sistemine göre belirleniyorsa, böyle bir ikramiye yönetmelik kapsamında düzenlenen yarışma sayılabilir. Yönetmeliğin 2. Maddesinin ç fıkrası katılımcılardan herhangi bir bedel talep edilmemesi ve bir mal veya hizmetin pazarlama veya satışı amacına yönelik olmaması kaydıyla bu Yönetmeliğin yarışma olarak tanımladığı düzenlemelerin Yönetmelik kapsamına girmediğini düzenlemektedir. Bu düzenleme ile uyumlu olarak, yönetmeliğin kapsamında MPİ yetkisine girmeyen bir yarışmanın söz konusu olması için, belirli ve bir mal veya hizmetin pazarlama veya satışı amacına yönelik olmamalı ve herkes yarışmaya katılma konusunda eşit fırsata sahip olmalıdır. Bu nedenle, ödüllü yarışmalar hiçbir şekilde bir satın alım veya ödeme ön koşuluna bağlı olarak düzenlenemezler. Öte yandan eğer düzenleniş biçimi ödüllü çekiliş ise böyle bir ön koşula bağlı düzenlenebilirler.
12. Teminat verilmesi veya herhangi türde bağlayıcı bir belgenin gerektiği durumlar var mıdır?
Ödüllü çekilişlerde, düzenleyen, taahhüt edilen ödül/ödüllerin toplam piyasa değerlerinin %10’luk kısmına tekabül eden bir miktarı teminat olarak sağlamalıdır. İkramiyenin başlangıç tarihi ile bitiş tarihi arasındaki süre 6 ayı geçiyorsa, temin edilecek miktar, taahhüt edilen ödül/ödüllerin toplam piyasa değerlerinin %50 sine tekabül eden bir miktar olarak belirlenebilir.
Alınmış olan teminatlar; taahhüt edilen ikramiyelerin teslim edildiğini gösteren ve izin yazısında istenilmiş olan belgelerin İdareye teslim edilmesi, taahhütlerin eksiksiz olarak yerine getirildiğinin tespit edilmesi halinde, tertip edilen piyangoya ve çekilişe herhangi bir itiraz veya şikâyetin yapılmamış olması koşuluyla, itiraz süresinin bitiminden sonra düzenleyicilerine iade edilir.
13. Promosyon verilmesini yürüten veya bağlantılı olan kişilerin Türkiye’de fiziksel mevcudiyet, acenta veya diğer tür iş ortaklığı gibi bir oluşuma sahip olmaları zorunluluğu var mıdır?
Ödüllü yarışmalar/müsabakalar açısından bakılırsa, MPİ’ye önceden başvurma gibi bir zorunluluk olmadığı için, düzenleyenin Türkiye’de bir oluşumu olmasına gerek yoktur. Ancak tüketicinin korunması ilkeleri ışığında katılımcıların yarışmayla ilgili hususlarda gerektiği zaman düzenleyeni bulabilmeleri ve düzenleyene ulaşabilmeleri önem arz eder. Düzenleyen yurtdışında olsa dahi eğer kendisine ulaşılabiliyorsa sorun teşkil etmeyecektir.
Ödüllü çekilişler açısından bakıldığında ise, düzenleyenin Türkiye’de tüzel kişiliğe sahip olması gibi bir yasal zorunluluk olmamakla birlikte uygulamada MPİ bu çekilişle ilgili Türkiye’de başvurulabilecek bir oluşumun varlığını aramaktadır ve genellikle yabancı düzenleyiciler, MPİ’ye başvuru prosedürünün daha kolay yerine getirilebilmesi için yerel bir acenta veya başka bir iş ortağı ile birlikte çalışmaktadırlar. Böyle bir durum söz konusu olduğunda, yerel acenta veya iş ortağı düzenleyenin yetkili temsilcileri olarak hareket etmeye yetkilidirler ve yine uygulamada genellikle imza sirküleri veya düzenleyenin imza beyannamesi yoluyla alınmış bir temsil yetkisi MPİ tarafından başvuru için aranır.